انتخاب مدرسه مناسب برای فرزند، یکی از مهمترین تصمیمهایی است که والدین در مسیر رشد و آموزش کودک خود میگیرند. امروزه دیگر تنها نمرات درسی و موفقیت در آزمونها معیار انتخاب مدرسه نیستند؛ بلکه شیوه آموزش، توجه به تواناییهای ذهنی کودک، مهارتهای فردی و اجتماعی و ایجاد فرصت برای فکر کردن و حل مسئله نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است. یکی از رویکردهایی که در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته، مدرسه شناختی است.
اما مدرسه شناختی چگونه مدرسهای است و چه تفاوتی با یک مدرسه معمولی دارد؟ در مدرسه شناختی، تمرکز اصلی فقط بر انتقال اطلاعات به دانشآموز نیست؛ بلکه تلاش میشود دانشآموز یاد بگیرد چگونه فکر کند، چگونه سؤال بپرسد، چگونه اطلاعات را تحلیل کند و چگونه از آموختههای خود در موقعیتهای مختلف استفاده کند.
مدرسه شناختی چیست؟
افتخارات مدرسه دخترانه پروین اعتصامی
مدرسه شناختی نوعی رویکرد آموزشی است که در آن فرآیندهای ذهنی و شناختی دانشآموز، مانند تفکر، توجه، حافظه، تمرکز، استدلال، خلاقیت، حل مسئله و تصمیمگیری مورد توجه قرار میگیرند.
در این نوع مدرسه، دانشآموز تنها دریافتکننده مطالب درسی نیست. او در فرآیند یادگیری نقش فعال دارد و به جای اینکه صرفاً مطالب را حفظ کند، تشویق میشود درباره آنها فکر کند، سؤال بپرسد، ارتباط میان مفاهیم را پیدا کند و آموختههای خود را در شرایط جدید به کار ببرد.
به بیان ساده، هدف مدرسه شناختی این است که دانشآموز علاوه بر اینکه چه چیزی را یاد بگیرد، یاد بگیرد چگونه یاد بگیرد و چگونه فکر کند.
ویژگیهای مدرسه شناختی چیست؟
برای شناخت بهتر این نوع مدرسه، باید با مهمترین ویژگیهای آن آشنا شویم.
۱. توجه به فرآیند فکر کردن
یکی از ویژگیهای مهم مدرسه شناختی، توجه به نحوه فکر کردن دانشآموز است. در این مدارس، پاسخ درست تنها هدف نیست؛ بلکه مسیر رسیدن به پاسخ نیز اهمیت دارد.
برای مثال، در درس ریاضی ممکن است معلم از دانشآموز بپرسد: «چطور به این جواب رسیدی؟» این سؤال ساده، کودک را تشویق میکند درباره فرآیند ذهنی خود فکر کند و بتواند روش حل مسئله را توضیح دهد.
۲. تقویت حل مسئله
کودکان در زندگی روزمره با مسائل مختلفی روبهرو میشوند. بنابراین یکی از اهداف مهم آموزش شناختی، تقویت توانایی حل مسئله است.
در مدرسه شناختی، دانشآموز با فعالیتها و موقعیتهایی مواجه میشود که او را وادار میکنند راهحلهای مختلف را بررسی کند، بین گزینهها انتخاب کند و نتیجه تصمیم خود را بسنجد.
این مهارت فقط برای دوران مدرسه کاربرد ندارد و میتواند در موقعیتهای مختلف زندگی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
۳. یادگیری به جای حفظ کردن
حفظ کردن مطالب ممکن است برای پاسخ دادن به یک آزمون مفید باشد، اما یادگیری عمیق زمانی اتفاق میافتد که دانشآموز مفهوم را درک کند.
در مدرسه شناختی، تلاش میشود مطالب درسی از طریق تجربه، گفتوگو، بازی، فعالیت گروهی، آزمایش، پروژه و پرسش و پاسخ آموزش داده شوند تا دانشآموز ارتباط عمیقتری با موضوع پیدا کند.
۴. تقویت خلاقیت
خلاقیت یکی دیگر از بخشهای مهم آموزش شناختی است. دانشآموز خلاق میتواند برای یک مسئله، راهحلهای متفاوتی پیدا کند و از زاویههای مختلف به یک موضوع نگاه کند.
به همین دلیل در مدرسه شناختی، فعالیتهایی که امکان ارائه پاسخهای متنوع دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکنند. نقاشی، داستانپردازی، ساختوساز، بازیهای فکری، پروژههای گروهی و فعالیتهای هنری میتوانند فرصت مناسبی برای پرورش خلاقیت کودکان ایجاد کنند.
نقش معلم در مدرسه شناختی
در مدرسه شناختی، نقش معلم فقط انتقالدهنده مطالب درسی نیست. معلم بیشتر نقش هدایتگر و تسهیلکننده یادگیری را بر عهده دارد.
معلم تلاش میکند با طرح سؤالهای مناسب، ایجاد موقعیتهای یادگیری و دادن فرصت کافی برای فکر کردن، دانشآموز را در مسیر یادگیری قرار دهد.
برای مثال، به جای اینکه معلم بلافاصله جواب یک سؤال را به دانشآموز بگوید، ممکن است با چند سؤال هدایتکننده به او کمک کند تا خودش پاسخ را پیدا کند. این روش باعث میشود کودک در فرآیند یادگیری مشارکت بیشتری داشته باشد.
آیا مدرسه شناختی فقط برای دانشآموزان باهوش است؟
یکی از برداشتهای اشتباه درباره مدرسه شناختی این است که چنین مدارسی فقط برای دانشآموزان بسیار باهوش یا دانشآموزانی که قصد شرکت در آزمونهای خاص دارند مناسب هستند.
در حالی که آموزش شناختی میتواند برای دانشآموزان با تواناییها و سبکهای یادگیری مختلف مورد استفاده قرار گیرد. هدف اصلی این رویکرد، شناخت بهتر فرآیند یادگیری و کمک به رشد تواناییهای ذهنی و مهارتی دانشآموز است.
هر کودک تواناییها، علایق و نقاط قوت متفاوتی دارد. یک مدرسه شناختی تلاش میکند این تفاوتها را در فرآیند آموزش در نظر بگیرد.
مدرسه شناختی چگونه مدرسه ای است؟
تفاوت مدرسه شناختی با مدرسه سنتی چیست؟
تفاوت اصلی را میتوان در نوع نگاه به یادگیری مشاهده کرد.
در یک شیوه آموزشی سنتی، ممکن است بخش قابل توجهی از آموزش بر توضیح معلم، حفظ مطالب و پاسخ دادن به سؤالات مشخص متمرکز باشد. اما در رویکرد شناختی، علاوه بر محتوای درسی، فرآیند یادگیری و تفکر دانشآموز نیز اهمیت دارد.
در مدرسه شناختی، پرسیدن سؤال، اشتباه کردن، امتحان کردن راههای مختلف و پیدا کردن راهحل میتواند بخشی از فرآیند یادگیری باشد.
این موضوع به معنای کنار گذاشتن آموزش مطالب درسی نیست؛ بلکه هدف، ایجاد تعادل میان آموزش دانش و پرورش مهارتهای ذهنی و یادگیری عمیقتر است.
فعالیتهای مناسب در مدرسه شناختی فعالیتهای مدرسه شناختی میتوانند بسیار متنوع باشند.
بازیهای فکری، معماها، آزمایشهای ساده علمی، فعالیتهای گروهی، پروژههای دانشآموزی، داستانگویی، بازیهای آموزشی، فعالیتهای هنری و حتی بازیهای حرکتی میتوانند در تقویت برخی مهارتهای شناختی نقش داشته باشند.
برای مثال، یک بازی ساده گروهی میتواند علاوه بر ایجاد نشاط، مهارتهایی مانند توجه، حافظه، تصمیمگیری، ارتباط با دیگران و حل مسئله را نیز درگیر کند.
بنابراین مدرسه شناختی لزوماً به معنای نشستن طولانیمدت دانشآموز پشت میز و حل تمرینهای دشوار نیست. یادگیری میتواند در قالب فعالیت، تجربه و بازی نیز اتفاق بیفتد.
مدرسه شناختی
مزایای مدرسه شناختی برای کودکان
آموزش شناختی میتواند فرصت رشد مهارتهای مختلفی را برای دانشآموز فراهم کند؛ از جمله:
– تقویت تفکر منطقی
– افزایش توانایی حل مسئله
– تقویت تمرکز و توجه
– پرورش خلاقیت
– تقویت حافظه و یادگیری عمیق
– افزایش مشارکت دانشآموز در کلاس
– تقویت مهارت تصمیمگیری
– افزایش توانایی کار گروهی
– تقویت مهارت پرسشگری
– افزایش استقلال در یادگیری
البته میزان اثرگذاری این فعالیتها به کیفیت اجرای برنامه آموزشی، تخصص معلمان، تناسب فعالیتها با سن کودکان و شرایط هر مدرسه بستگی دارد.
والدین هنگام انتخاب مدرسه شناختی به چه نکاتی توجه کنند؟
اگر والدین به دنبال مدرسهای با رویکرد شناختی هستند، بهتر است تنها به عنوان یا تبلیغات مدرسه توجه نکنند. مهم است که شیوه آموزش را از نزدیک بررسی کنند.
بهتر است والدین درباره روش تدریس معلمان، میزان استفاده از فعالیتهای عملی و بازیهای آموزشی، نحوه ارزیابی دانشآموزان، فرصت مشارکت کودکان در کلاس و برنامه مدرسه برای تقویت مهارتهای فکری سؤال کنند.
همچنین مشاهده فضای واقعی کلاس و گفتوگو با مسئولان و معلمان مدرسه میتواند تصویر دقیقتری از شیوه آموزشی آن مدرسه ارائه دهد.
جمعبندی
مدرسه شناختی مدرسهای است که در کنار آموزش مفاهیم و مطالب درسی، به فرآیندهای ذهنی و مهارتهای شناختی دانشآموز نیز توجه میکند. در این رویکرد، کودک فقط برای گرفتن نمره یا حفظ کردن مطالب آموزش نمیبیند؛ بلکه فرصت پیدا میکند فکر کند، سؤال بپرسد، تجربه کند، اشتباه کند، راهحل پیدا کند و از آموختههای خود در موقعیتهای مختلف استفاده کند.
البته شناختی بودن یک مدرسه فقط به استفاده از چند بازی فکری یا فعالیت آموزشی محدود نمیشود. آنچه اهمیت دارد، وجود یک رویکرد منسجم در آموزش و توجه واقعی به نحوه یادگیری و رشد دانشآموزان است.
برای والدینی که در حال انتخاب مدرسه برای فرزند خود هستند، آشنایی با مفهوم مدرسه شناختی میتواند کمک کند تا هنگام بررسی مدارس، علاوه بر امکانات و نتایج تحصیلی، به کیفیت فرآیند یادگیری و مهارتهایی که کودک در مدرسه کسب میکند نیز توجه بیشتری داشته باشند
بدون دیدگاه